Polskie Wydanie Bibliography

Stanisław Lem jest najczęściej tłumaczonym polskim autorem pod względem liczby przekładów całych książek i jednym z najczęściej tłumaczonych pod względem liczby języków[1]. Jego książki zostały przetłumaczone na 41-42 języki, w łącznym nakładzie ponad 30 milionów egzemplarzy[1][2]. Sam autor wspominał o 44 językach (niektóre tłumaczenia są pirackie) i liczbie wydań pojedynczych między 1350 a 1400[3]. Ponad 7,5 milionów egzemplarzy jego dzieł sprzedano w Niemczech, 6 mln w Rosji, a ponad 5 mln w Polsce[4].

Dorobek literacki Stanisława Lema obejmuje m.in. powieści i opowiadania fantastyczno-naukowe, detektywistyczne i powieść autobiograficzną, esejefuturologiczno-filozoficzne, publicystykę literacką, felietony, wiersze, listy, scenariuszesłuchowisk radiowych, widowisk telewizyjnych, filmowe, dramaty, a także posłowia i przedmowy do prac innych autorów (m.in. braci Strugackich czy Philipa K. Dicka) oraz recenzje. Wiele z nich nigdy nie ukazało się drukiem zwartym, niektóre pierwotnie drukowane były w czasopismach, by później zostać wydanymi w formie książkowej[5].

Różne wydawnictwa podjęły kilka prób wydania serii obejmującej dzieła zebrane Stanisława Lema. Pierwszą z nich w latach 1965–1976 podjęło Wydawnictwo Literackie, które w 27 tomach wydało 23 różne tytuły w serii „Dzieła wybrane”[6][7]. Z kolei w latach 1982–1989 to samo wydawnictwo rozpoczęło wydawanie nowej serii „Dzieł”, jednak edycję zakończono po wydaniu 14 tytułów[8][9], mimo że niektóre z nich osiągały kilkusettysięczne nakłady[4]. W latach 1994–1996 kolejną próbę wydania dzieł zebranych podjęło wydawnictwo Interart, ale po opublikowaniu 17 tytułów[10] z 30 planowanych[11] wydawnictwo zbankrutowało. W latach 1998–2005 po raz trzeci dzieła zebrane wydało Wydawnictwo Literackie, tym razem publikując całą zaplanowaną, składającą się z 33 tomów, serię pod redakcją i z posłowiem do każdego tomu Jerzego Jarzębskiego[4]. Z kolei w ramach kolekcji „Biblioteki Gazety Wyborczej” w latach 2008–2010 roku ukazały się 33 tomy zbierające większość dzieł Lema, w tym kilka wcześniej niepublikowanych, z posłowiem Jerzego Jarzębskiego i różnymi dodatkami[12][13]. Żadna z powyższych edycji dzieł zebranych nie była wydaniem krytycznym.

Pierwsze wydania dzieł Lema w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Tabela zawiera listę pozycji wydanych w Polsce drukiem zwartym, zawierających pierwsze wydania tekstów Stanisława Lema.

RokTytułZawartośćWydawnictwo[a]Uwagi[b]Nakład[c]Link[d]
1951AstronauciPowieść fantastyczno-naukowaSpółdzielnia Wydawniczo-Oświatowa „Czytelnik”Pierwsza powieść pod względem daty wydania drukiem zwartym
Okładka: Jan Miklaszewski; ilustracje: Bolesław Penciak
10 370[1]
Jacht „Paradise”. Sztuka w czterech aktachSztuka scenicznaSpółdzielnia Oświatowo-Wydawnicza „Czytelnik”Współautor: Roman Hussarski
Okładka: Jan Miklaszewski
4 370
1954Sezam i inne opowiadaniaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Okładka: Jan Młodożeniec20 000+176
1955Czas nieutraconyPowieść realistyczna (trylogia)Wydawnictwo LiterackiePierwsza część trylogii (zamierzona na samodzielną powieść) ukończona we wrześniu 1948 r., co czyni ją pierwszą napisaną powieścią autora, ale wydana (z dopisanymi później pozostałymi częściami i z ingerencjami cenzorskimi) w 1955 r.10 000+175
Obłok MagellanaPowieść fantastyczno-naukowaPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Okładka: Jan Młodożeniec20 000+205[2]
1957DialogiEseje futurologiczno-filozoficzneWydawnictwo LiterackieOkładka: Kazimierz Mikulski
Wydanie rozszerzone: 1972 r.
3 000+205[3]
Dzienniki gwiazdoweZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Okładka: Marian Stachurski
Wydania zmienione i rozszerzone: Wydawnictwo Literackie 1966 r., „Czytelnik” 1971 r.
20 000+205[4]
1959EdenPowieść fantastyczno-naukowaPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Okładka: Maciej Hibner20 000+250[5]
Inwazja z AldebaranaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo LiterackieObwoluta: Daniel Mróz10 000+205
ŚledztwoPowieść detektywistycznaWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejOkładka: Antoni Boratyński50 000[6]
1961Księga robotówZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Ilustracje i okładka: Daniel Mróz10 000+250
Pamiętnik znaleziony w wanniePowieść fantastyczno-naukowaWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Daniel Mróz10 000+253[7]
Powrót z gwiazdPowieść fantastyczno-naukowa„Czytelnik”Okładka: Marian Stachurski20 250[8]
SolarisPowieść fantastyczno-naukowaWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejOkładka i obwoluta: Konstanty Maria Sopoćko10 000[9]
1962Wejście na orbitęEseje i publicystyka literackaWydawnictwo LiterackieOkładka: Zofia Darowska2 500+253[10]
1963Noc księżycowaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowych i scenariuszy widowisk telewizyjnychWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Daniel Mróz10 000+251
1964Bajki robotówZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo LiterackieOkładka i ilustracje: Szymon Kobyliński7 000+290
Niezwyciężony i inne opowiadaniaMinipowieść Niezwyciężony i zbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej10 000+290[11]
Summa technologiaeEseje futurologiczno-filozoficzneWydawnictwo LiterackieOkładka: Daniel Mróz
Wydania rozszerzone: Wydawnictwo Literackie 1967 r., Wydawnictwo Lubelskie 1984 r.
3 000+251[12]
1965CyberiadaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo LiterackieOkładka i ilustracje: Daniel Mróz10 000+290[13]
PolowanieZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo LiterackieOkładka: Daniel Mróz7 000+290
1966Wysoki ZamekPowieść autobiograficznaWydawnictwo Ministerstwa Obrony NarodowejOkładka: Piotr Borowy20 000+300[14]
1968Filozofia przypadkuEseje filozoficzne, publicystyka literackaWydawnictwo LiterackieObwoluta według pomysłu Stanisława Lema: Barbara Konarzewska
Wydania zmienione: 1975 r. oraz 1988 r.
3 000+283[15]
Głos PanaPowieść fantastyczno-naukowa„Czytelnik”Okładka i obwoluta: Andrzej Heidrich10 280[16]
Opowieści o pilocie PirxieZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Andrzej Heidrich20 000+283[17]
1970Fantastyka i futurologiaEseje futurologiczno-filozoficzne, publicystyka literackaWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Barbara Konarzewska
Wydanie zmienione: 1972 r.
5 000+283[18]
1971BezsennośćKongres futurologiczny i cztery opowiadania fantastyczno-naukoweWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Daniel Mróz30 283
Doskonała próżniaRecenzje nieistniejących książek„Czytelnik”Okładka i obwoluta: Andrzej Heidrich20 290
1973Wielkość urojonaZbiór wstępów do nieistniejących książek„Czytelnik”Okładka według projektu Stanisława Lema30 290
1975Rozprawy i szkiceEseje i publicystyka literackaWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Barbara Konarzewska
Seria „Dzieła wybrane”
10 000+283
Szpital PrzemienieniaPowieść realistyczna„Czytelnik”Pierwsza część trylogii Czas nieutracony zamierzona początkowo na samodzielną powieść. W 1975 r. wydana po raz pierwszy osobno i bez ingerencji cenzorskich obecnych we wcześniejszych wydaniach.
Oprawa graficzna: Jan Miklaszewski
20 290[19]
Wysoki Zamek. Wiersze młodzieńczePowieść autobiograficzna Wysoki zamek i wiersze z okresu młodzieńczegoWydawnictwo LiterackieWiersze ukazały się wcześniej w „Tygodniku Powszechnym” w latach 1947-48.
Okładka i obwoluta: Barbara Konarzewska.
Seria „Dzieła wybrane”
40 000+283
1976KatarPowieść detektywistycznaWydawnictwo Literackie100 000+283[20]
MaskaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowych i scenariuszy widowisk telewizyjnychWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Barbara Paleta40 000+283
1979PowtórkaOpowiadanie fantastyczno-naukowe i scenariusze słuchowisk radiowychPaństwowe Wydawnictwo „Iskry”Oprawa graficzna: Andrzej Hałajkiewicz
Seria „Fantastyka-Przygoda”
50 000+300
1981Golem XIVZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo Literackie80 000+350[21]
1982Wizja lokalnaPowieść fantastyczno-naukowaWydawnictwo LiterackieOkładka i obwoluta: Włodzimierz Targosz50 000+350[22]
1984ProwokacjaRecenzje nieistniejących książekWydawnictwo Literackie50 000+350
1986Biblioteka XXI wiekuRecenzje nieistniejących książekWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski100 000+350[23]
1987FiaskoPowieść fantastyczno-naukowaWydawnictwo LiterackieOstatnia powieść autora100 000+283[24]
Pokój na ZiemiPowieść fantastyczno-naukowaWydawnictwo Literackie100 000+283[25]
1993Pożytek ze smokaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek i Wydawnictwo VERBAOkładka: Michał Urbański
1994Człowiek z MarsaPowieść fantastyczno-naukowaNiezależna Oficyna Wydawnicza „Nowa”Pierwsze oficjalne wydanie drukiem zwartym. Po raz pierwszy ukazała się w 1946 r. w odcinkach w czasopiśmie „Nowy Świat Przygód”, w latach 80. dwukrotnie wydana fanzinowo. Posłowie: Jerzy Jarzębski[26]
1995Lube czasyZbiór felietonów publikowanych w „Tygodniku Powszechnym” w latach 1994-95 w ramach serii „Świat według Lema”Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”Wybór: Tomasz Fiałkowski; oprawa graficzna: Wojciech Kołyszko
1996Sex WarsZbiór felietonów i esejówNiezależna Oficyna Wydawnicza „Nowa”Oprawa graficzna: Małgorzata Śliwińska
Wydanie zmienione i rozszerzone: Wydawnictwo Literackie 2004 r.
[27]
Tajemnica chińskiego pokojuZbiór esejów publikowanych w polskiej edycji czasopisma „PC Magazine”Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”Okładka: Jacek Szczerbiński
Zagadka. OpowiadaniaZbiór opowiadań fantastyczno-naukowychWydawnictwo InterartPosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Roman Kirylenko;
Seria „Dzieła”
[28]
1997Dziury w całymZbiór felietonów publikowanych w „Tygodniku Powszechnym” w latach 1995-97 w ramach serii „Świat według Lema”Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”Wybór: Tomasz Fiałkowski; oprawa graficzna: Wojciech Kołyszko
1999Bomba megabitowaZbiór esejów publikowanych w polskiej edycji czasopisma „PC Magazine”Wydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
2000OkamgnienieZbiór esejówWydawnictwo LiterackieOkładka: Marek Pawłowski[29]
PrzekładaniecZbiór scenariuszy filmowych, widowisk telewizyjnych i słuchowisk radiowychWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
Seria „Dzieła zebrane”
[30]
Prognoza rozwoju biologii do roku 2040Prognoza napisana dla PAN w 1981Wydawnictwo LiterackieSeria „Dzieła zebrane”
2001Dyktanda czyli…Wzory dyktand dla siostrzeńca żonyPrzedsięwzięcie Galicja[31]
2002Listy albo opór materiiWybór listów autora do różnych osób i instytucjiWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec[32]
2003DylematyZbiór felietonówWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
Mój pogląd na literaturęEseje i publicystyka literackaWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
Seria „Dzieła zebrane”
[33]
2004Krótkie zwarciaWybór felietonów publikowanych w „Tygodniku Powszechnym” w latach 1994-2004Wydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
Seria „Dzieła zebrane”
[34]
2005Lata czterdzieste. DyktandaDebiutanckie opowiadania i wiersze z lat 40. oraz DyktandaWydawnictwo LiterackiePosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Tomasz Lec
Seria „Dzieła zebrane”
[35]
2006Rasa drapieżców. Teksty ostatnieZbiór felietonów publikowanych w „Tygodniku Powszechnym” w latach 2005-2006Wydawnictwo LiterackieWybór i posłowie: Tomasz Fiałkowski; okładka: Przemysław Dębowski[36]
2009Człowiek z Marsa. Opowiadania młodzieńcze. WierszePowieść Człowiek z Marsa, opowiadania i wiersze ze zbioru Lata czterdzieste. Dyktanda oraz opowiadanie Siostra BarbaraAgora SAPosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Krystian Rosiński;
Kolekcja „Biblioteka Gazety Wyborczej”
[37]
Sknocony kryminałNiedokończona powieść kryminalna Sknocony kryminał, dramat Korzenie. Drrama wieloaktowe oraz DyktandaAgora SAPosłowie: Jerzy Jarzębski; okładka: Krystian Rosiński;
Kolekcja „Biblioteka Gazety Wyborczej”
[38]
2011ListyKorespondencja Lema ze Sławomirem Mrożkiem z lat 1956–1978Wydawnictwo LiterackieWspółautor: Sławomir Mrożek[39] [40]
2013Sława i FortunaKorespondencja Lema z Michaelem Kandlem z lat 1972–1987Wydawnictwo LiterackieKsiążka zawiera listy jedynie Lema[41]
2016Planeta LEMa. Felietony ponadczasoweWybór felietonówWydawnictwo LiterackieWybór: Wojciech Zemek; posłowie: Jerzy Jarzębski[42]
2017Ogród ciemności i inne opowiadaniaZbiór opowiadańWydawnictwo LiterackieWybór: Tomasz Lem[43]

Wywiady ze Stanisławem Lemem[edytuj | edytuj kod]

Oprócz książek własnego autorstwa, Stanisław Lem miał też wkład w pozycje będące zapisem przeprowadzonych z nim wywiadów i rozmów.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Kolekcja pierwszych książkowych wydań tekstów Stanisława Lema
  1. abNazwa według zapisu w stopce redakcyjnej
  2. abKolumna zawiera dodatkowe informacje na temat poszczególnych wydań. Autorzy okładek i obwolut są podani według stopek redakcyjnych dla wydań, których oprawa graficzna wykraczała poza zwykły tekst.
  3. abNakład według informacji ze stopki redakcyjnej danego wydania. W późniejszych latach informacja ta nie była podawana.
  4. abLinki zewnętrzne do oficjalnych stron autora lub wydawnictwa dotyczących danego tytułu
  1. abAnna Nasiłowska. Między kolekcją a kanonem. „Niezbędnik Inteligetna Plus [04]”, s. 32-36, 2011-01-18. Polityka – nr 1 (1). ISSN1730-0525. 
  2. ↑FAQ. Tłumaczenia i nakłady. Lem.pl. [dostęp 2009-01-28].
  3. ↑Stanisław Lem. Opowieści Hoffmanna. „Tygodnik Powszechny”. 45 (2939), 2005-11-06. [dostęp 2009-01-28]. 
  4. abcRyszard Kozik: Kto wyda dzieła Lema?. Gazeta Wyborcza.pl, 2008-03-04. [dostęp 2010-06-15].
  5. abcLech Keller: Visions of the Future in the Writings of Stanisław Lem. T. 2: Annotated and cross-referenced primary and secondary bibliography of Stanisław Lem. Lap Lambert Academic Publishing, 2010. ISBN 978-3-8383-6942-6.
  6. ↑Stanisław Lem: Czas nieutracony. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1965, seria: Dzieła wybrane.
  7. ↑Stanisław Lem: Katar. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1976, seria: Dzieła wybrane.
  8. ↑Stanisław Lem: Szpital Przemienienia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982, seria: Dzieła.
  9. ↑Stanisław Lem: Fantastyka i futurologia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989, seria: Dzieła. ISBN 83-08-01908-0.
  10. ↑Wojciech Orliński: Co to są sepulki?. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2007, s. 71. ISBN 978-83-240-0798-1.
  11. ↑Stanisław Lem: Człowiek z Marsa. Warszawa: Interart, 1996, seria: Dzieła zebrane. ISBN 83-7060-280-0.
  12. ↑Dzieła Stanisława Lema w Bibliotece Gazety Wyborczej. Agora S.A., 08-10-2008. [dostęp 2010-06-15].
  13. ↑Kolekcja Gazety Wyborczej. solaris.lem.pl. [dostęp 2010-06-16].
  14. ↑Informacje bibliograficzne. W: Antoni Smuszkiewicz: Stanisław Lem. Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”, 1995, s. 160-161, seria: Czytani dzisiaj. ISBN 83-7120-184-2.
  15. ↑oprac. Alina Doboszewska: Kalendarium życia i twórczości Stanisława Lema. W: Jerzy Jarzębski: Wszechświat Lema. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003, s. 316-333. ISBN 83-08-03343-1.
  16. abKatalog Biblioteki Narodowej. Biblioteka Narodowa. [dostęp 2010-06-14].

Research article

Online Access to the Catalogue and Bibliography of Cartographic Materials of the National Library of Poland (NLP)

Abstract

Access to information about cartographic materials in the National Library of Poland has been improved by new functionalities intended to keep up with users’ new needs and technological trends. From mid-January 2010 on readers of maps and atlases kept in the library can find catalogue descriptions of these materials through the special website. Three different forms of access to descriptions of cartographic materials are available on the website: (1) Catalogues/Catalogues online — database search in the central computer catalogue of the National Library of Poland (NLP); (2) Bibliographies online. Cartographic documents [download .pdf files — in Polish]; (3) Bibliographies online. Cartographic documents [search database] — access to the database in the MAK system containing items from the published bibliography of cartographic materials.

Key Words

online access; cartographic materials; National Library of Poland

The Purpose and Functions of the Catalogue and Bibliography

The main purpose of the catalogue and bibliography of maps, atlases and globes published in Poland is to serve vast circles of users: library employees, researchers, students and other readers interested in finding a certain map, e.g. travelers and hobbyists. The selection of search tools available to the reader is just as important here as the choice of description standards which are used by a librarian who wants to cater to present needs and be comprehensible to all potential users.

In order for a catalogue and a bibliography (offline or online) to be able to serve its purpose, the descriptions must fulfil two functions: explicit identification of the described document and conveying information about the document as well as its content. The first function is fulfilled by determining the description entity and the selection of its elements, such as the title, the author, the edition, mathematical data, the publisher’s address, remarks, and their scrupulous interpretation. This is a fundamental objective of every bibliographer. The second function — conveying information about the factual value of a document — is fulfilled mainly by adding remarks which should not only be supplementary and explanatory to the elements of the bibliographic description identified earlier, but also should describe the content of the graphic part of the document and possibilities for its usage, for instance in research and education.

Since the beginning of the 21st century, our catalogue and bibliography have been under revision. First, we revised the rules of cartographic cataloguing in order to adapt them to the NLP library catalogue system and format for books and periodicals which had been introduced earlier. A provisional instruction by Aniela Drozdowska[1] was replaced by the Polish norm, and later — step by step — we created methodological principles for cataloguing maps and atlases.

Methodological Principles of Creating a Catalogue and a Bibliography

Since 2001 all the bibliographical descriptions of maps and atlases in the National Library of Poland have been made according to Polish Standard PN-N-01152-5 Bibliographic Description. Cartographic Materials,[2] whose concept has been elaborated by the staff of the NLP: Maria Janowska from the Centre of Standardisation of the Bibliographic Institute and Lucyna Szaniawska from the Map Department. Our starting point was the norm prepared under the auspices of the International Federation of Library Associations and Institutions ISBD (CM): International Standard Bibliographic Description for Cartographic Materials published in 1987 and its next edition (Revised Version 1999).[3] The most important recent instructions for describing cartographic materials in Poland include:

  1. Format MARC 21 rekordu bibliograficznego wraz z zasobem: adaptacja dla systemu MAK: wersja 2008 [= MARC 21 Format for Bibliographic and Holdings Data: Adaptation for the MAK system] / Edited and elaborated by Agnieszka Brachfogel, Zofia Żurawińska; in collaboration with Bożena Bartoszewicz-Fabiańska, Paulina Czyżewicz. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2008;

  2. Opis książki w formacie MARC 21: zasady tworzenia rekordu bibliograficznego i rekordu egzemplarza w systemie INNOPAC w Bibliotece Narodowej [= Book Description in MARC 21 Format: Rules to create bibliographic and item record in the INNOPAC System in the National Library] / Elaborated by Zofia Byczkowska. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2002;

  3. Format MARC 21 rekordu bibliograficznego dla dokumentu kartograficznego [online] [= MARC 21 Format for bibliographic record for Cartographic Materials — online] / Elaborated by Grażyna Dudzicka, Dorota Gazicka, Irena Grzybowska. [Warszawa]: Centrum NUKAT, July 2007 (available on the Internet);

  4. Format MARC 21 rekordu bibliograficznego. Dokumenty ikonograficzne. Wersja 2008 [= MARC 21 Format for bibliographic record for Visual Materials. Version 2008] / Elaborated by Agata Pietrzak. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2008.

In preparing some of the description formats, a number of other publications proved to be very helpful, such as the rules and applications contained in the Anglo-American Cataloguing Rules (Second Edition, 1988, chapter 3, Cartographic Materials) and explanations and examples included in the Handbook for AACR 2 Explaining and Illustrating Anglo-American Cataloguing Rules (Second Edition; American Library Association, 1988). In certain cases, international rules compiled by and published on the IFLA web site since 2004 as the ISBD(CM) International Standard Bibliographic Description for Cartographic Materials (200x Revision), were also taken into consideration. Furthermore, bibliographic descriptions of atlases may be based on another standard: PN-91-N-01152-8 Opis bibliograficzny. Stare druki [= Bibliographic Description. Early Printed Books], published 1994 and Format MARC 21 rekordu bibliograficznego dla starych druków [online] [= MARC 21 Format for Bibliographic Description. Early Printed Books] Elaborated by Halina Mieczkowska. [Warszawa]: Centrum NUKAT, December 2007 (available on the Internet).

Figure 1 shows how the rules were applied to the standard description scheme. It shows that the third level of detail is used, which includes all the elements allowed for in the Polish Standard. Every description is preceded by a password created from a geographic name which most closely denotes the map’s range, plus the scale of the dominating part of object. When recording map data the abbreviations used are in accordance with Polska NormaPN-85/N-01158Skróty wyrazów i wyrażeń w opisie bibliograficznym [= Polish Standard PN-85/N-01158 Abbreviations of words and phrases in bibliographic description], which has been in force since 1987. The standard does not cover descriptive phrases used quite often by Polish authors of maps and atlases and words generally connected with their content. Therefore, correct bibliographic description of cartographic materials required the introduction of the following abbreviations: aktual. [update], dł. geogr. [longitude], dystr. [distribution], geogr. [geographic], hydrogr. [hydrographic], kartogr. [cartographic], krajozn. [heritage tourism], płd. [southern], szer. geogr. [latitude], tech. [technical], topogr. [topographic], turyst. [tourist], kolor. [colour], zdj. terenowe [field survey]. Also Latin abbreviations, for example ‘ca’ or ‘et al.’, were standardized. In the mathematical data field international abbreviations for geographic directions (N, S, W, E) are used, which are functional in the MARC 21 format.

Fig. 1

Standard description scheme of a cartographic object in the ‘Bibliography of Cartographic Materials’.

In order to ensure uniformity of the descriptions, many practical problems had to be solved. Because of the fact that in the INNOPAC database of the NLP abbreviations taken from Latin are applied, such as ca, s.l., s.n., et al., Latin words such as verso and recto were also introduced. At present an entry may read, for example, ‘Verso: tekst turyst.-krajozn.’ [Verso: tourist. text].

The Catalogue and Bibliography of the Cartographic Materials in the NLP

(1) Since 2002 all bibliographic descriptions of maps and atlases were entered in MARC 21 format and added to a computer catalogue database installed on the NLP server, which operates on INNOPAC belongs to the Map Department. In the OPAC (open public access catalogue) a special user version of the record is shown under ‘catalogues’ in the NLP online catalogue, which facilitates quick access.

The less accessible MARC 21 version is also available for use by those librarians who are familiar with the format. The entity of a bibliographic record is an independently published cartographic material, which is most often identified by the publisher by assigning the ISBN number. The materials are registered on the so-called first level of description and for that reason the series of maps and multi-sheet maps as a whole are not described in the bibliography but their sheets which appear under their own title.[4] Their records are connected with an additional password of a uniform title put under a label ‘Seria’ [Series] (in OPAC) or in the data field 830 (in MARC 21), e.g. ‘Mapa topograficzna Polski 1:50 000. Ukł. 1992 ; M-43-6-B’ [Topographical Map of Poland 1:50 000. System 1992; M-43-6-B].

Figure 2 shows an example of a map description of the Grójec environs published in 2004. In this manner, almost 12,000 maps and atlases from the collection of the Map Department were described in the database.

Fig. 2

A screenshot of an exemplary tourist map from the “CATALOGUES” screen.

In addition to the version of the descriptions available online under ‘catalogues’, the ‘Bibliography of Cartographic Materials’ = ‘Bibliografia Dokumentów Kartograficznych’ (Polish abbreviation: BDK) was prepared by the NLP Map Department and published in the years 2005–2008 biannually as part of the current Polish national bibliography. Seven volumes were published: 2002 No. 1, 2002 No. 2, 2003 No. 1, 2003 No. 2, 2004 No. 1–2, 2005 No. 1–2, 2006 No. 1–2. The next issue, 2007 No. 1–2, was not published in print, but was converted to a .pdf file and put on the NLP website under the heading ‘special bibliographies’. The BDK registers all types of cartographic materials (maps, atlases, globes)[5] on the basis of copies which are sent as a legal deposit to the NLP by publishers.

The printed version descriptions were alphabetically organised by geographical entries and then by map scales in descending order. Each issue of the BDK was accompanied by seven indexes: map titles, atlas titles, corporate names, personal names, series of sheets, subjective entries, ISBN number.

Index sheets constituted an additional multi-sheet maps search tool.[6] Considering the fact that vast areas of the country have not yet been sheeted, displaying the availability or lack of maps is very important information for a reader. Index maps used to be prepared (and they still are for the .pdf file version) in cooperation with the Head Office of Geodesy and Cartography and the Hydrographic Office of the Polish Navy, which supervise topographic, hydrographic, environmental and sea navigation maps production.

(2) In 2009, the printed version was superseded by an electronic .pdf file, which is commonly used for displaying texts on the Internet. Up to now, the following new ‘BDK’ issues have been created: 2007 No. 1–2 and 2009 (January–December, containing mainly descriptions from the years 2008–2009). Maps and atlases which were not registered in the previous issues but were sent to the NLP until the end of 2009, were also added.

Besides the medium of publication, quite a few other changes have been introduced, including a new configuration of the main part of the bibliography number. For the first time a bibliographic descriptions arrangement has been introduced which is compatible with the UDC standard subdivisions order. Symbols to be used in the bibliography were derived from UDC tables published in Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna: publikacja nr UDC-PO58 autoryzowana przez Konsorcjum UKD nr licencji UDC-2005/06. Wydanie skrócone dla bieżącej bibliografii narodowej i bibliotek publicznych [= Universal Decimal Clasification: Edition No. UDC-PO58 authorised by UDC Consortium License No. UDC-2005/06. Short edition for national bibliography and public libraries]. The simplified list of UDC symbols is presented near the introduction. Only within divisions and subdivisions are the descriptions sorted in alphabetical order according to the names of geographical entries (Figure 3).

Fig. 3

An outline of UDC divisions and subdivisions applied to the BDK.

An additional change is the possibility to retrieve a data field 653 Index Term — Uncontrolled entry from the INNOPAC database, by means of which it is possible to determine more efficiently than previously (by the field 651 Subject Added Entry — Geographic Name subfield ‘a’ ‘Geographic name’) the range of the entire object described. In this way supplementary information could be added to names, e.g. Bytnica (okolice [= environs]) — which means that the map represents the town with its unspecified surroundings. Illustration of another written form are elements of sheets description of multi-sheet maps — e.g. ‘Brzeźnica (gmina [= commune])’ means that the map represents the area of the commune together with the seat of its authorities, and ‘Zamość’ indicates a general plan of the town. Other elements of the map and atlas description have been left unchanged (Figure 4).

Fig. 4

A screenshot of a description of exemplary maps from the BDK screen in a .pdf file.

Together with the introduction of the .pdf format, the BDK introduced new presentation and navigation tools connected with this format. One of them is the possibility to use bookmarks during the search of the BDK number. The .pdf file functions in a similar way as the tables of contents in books do and after clicking on them they refer the reader straight to particular parts of the bibliography: divisions and subdivisions of UDC and particular indexes.

The electronic form of the bibliography contains all indexes previously included in the printed version, i.e. map titles index, atlas titles index, causative institutions index, personal name index, ISBN numbers index, series sheets index and subject headings index. To the indexes themselves some new search tools have been added, namely links between each description number given in an index entry and the description to which the entry pertains. For example, in the map title index, right after the title ‘Białystok : plan miasta 1:17 000’ the description number has been marked with purple, and by clicking on it the user goes directly to the full description of the map.

As stated before, the characteristic feature of the Polish ‘Bibliography of Cartographic Materials’ was the fact that it included printed index maps. Moreover, in 2009 sheet tablets for land maps of the following series were included: Mapa hydrograficzna Polski 1:50 000, Mapa sozologiczna Polski 1:50 000, Mapa topograficzna Polski 1:10 000 as well the series of many scales charts: International Charts Series and Morskie Mapy Nawigacyjne. The images of indexes were put in jpeg format (Figure 5). After each display of a series title in a full bibliographic description, links to a proper sheet tablet series were added.[7] In the near future we plan to add links to each cell symbolising a map sheet in the index to its bibliographic description.

Fig. 5

A screenshot from an index of Mapa hydrograficzna Polski 1:50 000.

A file in .pdf is maybe not the most modern search tool, but it has two very important advantages: it is relatively cheap in production, it does not require any special tools for text searching within a bibliographic number and it provides the reader with an opportunity to print out some material derived from the published editions up to 2007, for his own needs.

(3) The third way of accessing the ‘Bibliografia Dokumentów Kartograficznych = Bibliography of Cartographic Materials’ is the database of the National Library of Poland in the MAK system, which was installed on NLP staff’s computers in the end of the 1980s. Since 1991 ‘Przewodnik Bibliograficzny’ [= Bibliographic Guide] has been working with this system, cataloguing all the books published in Poland, among which there were also maps and atlases. Cartographic materials were, in fact, described just like books; it was their first current registration. Since 1998 the MAKWWW system has been in operation. It has been reprogrammed to be used on the http://mak.bn.org.pl web page. Since 2002, it has been used provide access to many different library databases, e.g. the national bibliography and special bibliographies. Among others there is a database: cartographic materials. It was installed on 20 October 2008 and it contains 5,630 bibliographic records. Untill May 2010 it was visited by 9,820 readers from outside the NLP building. Naturally, there are typical choice options which serve as search tools and which are used in other library collections as well, such as books, periodicals, journal articles, electronic and audio documents.

Basic searches can be made by selecting the author’s name, the title, the keyword, the subject access entry, the publisher’s name, international number (ISBN or ISSN), the number of the bibliography item, the year of publication and the series title. Another method, which is actually a form of advanced search, makes it possible to narrow down a search area with the help of several (up to five) criteria, joined by the conjunction ‘or’ and ‘and’ (Figure 6). Another way of advanced search consists of choosing an entry in the index combined with the possibility of replacing the ending of a word with an asterisk.

Fig. 6

Various methods of advanced search in the cartographic materials database in the MAK system.

The interface for bibliographic descriptions in the MAKWWW database for cartographic materials has a very clear typeface when compared to other similar databases in the leading European libraries (Figure 7). Because the only documents described are maps and atlases, the search for maps on a certain subject or maps of a certain area is very fast and precise. A similar search in the central database, to which over one million four hundred thousand descriptions of library entities have been added without the use of an advanced search query, renders too many results. For example, when one enters ‘Warszawa’ into the central database as the beginning of the title, the catalogue returns 1,733 hits, among which only a few concern maps — most of the hits concern books, guides, albums, prints, etc. If one enters ‘Warszawa’ as a subject in a subject entry, the result is even more useless — over 10,000 hits.[8] However, a similar search query by means of an advanced search, with the delimiter ‘DOK.KART.’ [= MAP in an English catalogue interface] returns 290 to 608 hits. In the MAKWWW database 48 titles (tytuł in Polish) starting with the phrase ‘Warszawa’ and 203 subject entries (hasło_przedm in Polish) with the subject ‘Warszawa’ will be found.

Fig. 7

Screenshot with a bibliographic description of a tourist map of the Karkonosze Mountains.

Unfortunately, the inconvenience of this database is that only maps and atlases produced since 2000 have been included at present; however, a retrospective inclusion of cartographic materials published after World War II is being planned together with cartographic materials published since 1928, which is the date when ‘Przewodnik Bibliograficzny’ first started.

A marginal remark: the criteria of advanced search are far more challenging for a reader than the previous tools. For example, if one searches something by means of the keyword ‘Warszawa’ and limits the search to the type of document ‘DOK.KART.’ [MAP in the English Catalogue interface] by means of the delimiter ‘and’, one will get 7,870 hits. In the MAKWWW database the corresponding outcome is 301 hits. This shows that the search types have been incorrectly used. Using the name ‘Warsaw’ as a keyword, one must be aware of the fact that the hits will include not only appearances in the title (and not only at the first position) but also in the place of publication, the place of printing, in the corporate name and, in the notes, cartographic material which does not represents Warsaw at all (Figure 8).

Fig. 8

Advanced search results by means of the keyword ‘Warszawa’.

The work on providing access to online descriptions of cartographic materials in the databases of the NLP catalogue and bibliography has greatly accelerated this year. However, there are still many years to come before the library staff will be able to say: ‘it is done’ and the entire, still growing collection will be catalogued. It is also necessary to add some modern navigators presenting images of high resolution maps. Still, by providing online access to data, the NLP has joined the ranks of other leading European libraries. It is only fairly recently that many European libraries began discussing the option of moving from analogue to online bibliographies of cartographic materials.

Some countries, such as France in 2000 and Denmark in 2004, ceased printed publication altogether, but there are still some countries, like Germany, which print map and atlas bibliographies.[9] As a matter of fact, however, almost every library has a collection of catalogues available online or they burn them on CD’s in order to be able to sell them. In Poland, it appears, returning to the printed form is neither possible nor justified, because every reader can download the file and print it.

Notes

[1]

Aniela Drozdowska, Przepisy tymczasowe katalogowania i inwentaryzowania zbiorów kartograficznych. [= Project of instruction for cataloguing and holding cartographic collections]. ‘Biuletyn Geograficzny’. Instytut Geografii PAN, z. 11, 1954.

[2]

Polska Norma PN-N-01152-5 Opis bibliograficzny. Dokumenty kartograficzne. Warszawa: Polski Komitet Normalizacyjny, 2001.

[3]

New version of this norm: IFLA International Federation of Library Associations and Institutions ISBD(CM):International Standard Bibliographic Description for Cartographic Materials. 200x Revision. Prepared by the ISBD(CM) Working Group for approval by the Standing Committees of the IFLA Cataloging Section. http://www.ifla.org/VII/s13/pubs/ISBD(CM)_21Dec04.pdf

[4]

Basic information on the manner of map and atlas registration in ‘Bibliography of Cartographic Materials’ is to be found in each issue of the bibliography. It is the subject of Jerzy Ostrowski’s review ‘Bibliography of Cartographic Materials’ in Polish Cartographical Review, Vol. 39, 2007, No. 3, p. 271–273.

[5]

The Bibliography does not contain a description of the cartographic materials in electronic form, because they are registered together with other electronic documents in addition to ‘Bibliographic Guide’ entitled ‘Bibliografia Dokumentow Elektronicznych’ [= Bibliography of Electronic Resources]. However, the electronic materials accompanying the printed cartographic materials are taken into consideration.

[6]

[7]

A similar method, although realised by means of other technical solutions, was used by Pan´stwowy Instytut Geologiczny [= Polish Geological Institute]. Textual bibliographical descriptions have been connected with the indexes available on the institute webpage with links, which enabled accessing information about map sheets.

[8]

Since the beginning of 2001, research on improving the utility of a subjective entry has been conducted; among others Field 655 Index Term — Genre/Form has been used. A considerable improvement may only prove possible after the database itself is updated. To be fairt, the geographical names ‘Warszawa’ and ‘Polska’ are, for obvious reasons, extreme examples in the Polish library database.

[9]

The presentation of bibliographies in chosen countries was a subject of a note by Lucyna Szaniawska entitled Polska ‘Bibliografia Dokumentów Kartograficznych’ na tle wybranych bibliografii w innych krajach europejskich [= Bibliography of Cartographic Materials in comparison with the chosen bibliographies in the European countries], in: ‘Polish Cartographical Review’, Vol. 38, 2006, No. 38, No. 4, p. 326–329.



Categories: 1

0 Replies to “Polskie Wydanie Bibliography”

Leave a comment

L'indirizzo email non verrà pubblicato. I campi obbligatori sono contrassegnati *